I. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành
Căn cứ theo Điều 4 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật gồm:
- Hiến pháp.
- Bộ luật, luật (sau đây gọi chung là luật), nghị quyết của Quốc hội.
- Pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; nghị quyết liên tịch giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; nghị quyết liên tịch giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ với Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
- Lệnh, quyết định của Chủ tịch nước.
- Nghị định, nghị quyết của Chính phủ; nghị quyết liên tịch giữa Chính phủ với Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
- Quyết định của Thủ tướng Chính phủ.
- Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
- Thông tư của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao; thông tư của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; thông tư của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ; thông tư của Tổng Kiểm toán nhà nước.
- Thông tư liên tịch giữa Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tổng Kiểm toán nhà nước, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ.
- Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố (sau đây gọi chung là cấp tỉnh).
- Quyết định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
- Quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
- Văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt.
- Nghị quyết của Hội đồng nhân dân xã, phường, đặc khu trực thuộc cấp tỉnh (sau đây gọi chung là cấp xã).
- Quyết định của Ủy ban nhân dân cấp xã.
II. Nguyên tắc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật
Việc xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật không chỉ là hoạt động lập quy đơn thuần mà còn là quá trình thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp và bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Vì vậy, mọi hoạt động xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật phải được thực hiện trên cơ sở tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc được quy định tại Điều 5 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, nhằm bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời đáp ứng yêu cầu công khai, minh bạch và khả thi trong thực tiễn thi hành. Cụ thể, các nguyên tắc này bao gồm:
– Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam.
– Bảo đảm tính hợp hiến, tính hợp pháp, tính thống nhất của văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật và không trái với điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; tuân thủ đúng thẩm quyền, nội dung, hình thức và trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
– Bảo đảm chủ quyền quốc gia, quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, dân tộc; kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; phòng, chống lợi ích nhóm, cục bộ.
– Tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân, bình đẳng giới; bảo đảm dân chủ, công bằng, nhân đạo, công khai, minh bạch, khoa học, kịp thời, ổn định, khả thi, hiệu quả.
– Bảo đảm việc thực hiện chủ trương phân quyền, phân cấp; giải quyết vấn đề bất cập, phát sinh từ thực tiễn; vấn đề mới, xu hướng mới; yêu cầu quản lý nhà nước và khuyến khích sáng tạo, khơi thông mọi nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.
– Văn bản quy phạm pháp luật quy định thực hiện thí điểm phải xác định thời gian thực hiện thí điểm và phải được sơ kết, tổng kết để xem xét, quyết định việc tiếp tục áp dụng hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật để áp dụng chính thức.
– Bảo đảm thực hiện quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước đối với nội dung văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi bí mật nhà nước.
III. Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật sẽ được thay thế khi nào
Ngày 25/5/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 02/2026/UBTVQH16 về việc điều chỉnh Chương trình lập pháp năm 2026, trong đó bổ sung nhiều dự án luật và nghị quyết quan trọng vào chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội.
Theo nghị quyết này, Quốc hội sẽ xem xét, cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) đối với các dự án gồm: (1) Luật An toàn, vệ sinh lao động (sửa đổi); (2) Luật về văn bản quy phạm pháp luật (thay thế Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật); (3) Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; và (4) Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.
Đáng chú ý, việc đưa dự án Luật về văn bản quy phạm pháp luật vào Chương trình lập pháp năm 2026 đồng nghĩa với việc Việt Nam đang chuẩn bị xây dựng một đạo luật mới để thay thế Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 (Luật số 64/2025/QH15), đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15.
Theo kế hoạch, dự án luật này sẽ được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua ngay tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.